Windows 10 po kilku miesiącach potrafi wyraźnie zwolnić, ale w większości przypadków da się go odczuwalnie przyspieszyć bez reinstalacji. Wystarczy uporządkować kilka kluczowych obszarów: autostart, efekty wizualne, dysk, indeksowanie i ustawienia zasilania. Dobrze jest działać krok po kroku – od najprostszych zmian, które dają szybki efekt, po te wymagające chwili skupienia w ustawieniach systemu. Poniżej opisano konkretne czynności, które można wykonać od razu, na zwykłej domowej instalacji Windows 10. Każdy krok jest bezpieczny, o ile nie wyłącza się przypadkowych usług „w ciemno”.
Ograniczenie autostartu i procesów w tle
Najczęstsza przyczyna mulącego Windowsa to za dużo programów startujących razem z systemem. Każda chmurka, komunikator, launcher do gier i mały gadżet w zasobniku systemowym zużywa RAM i procesor.
Czyszczenie autostartu w Menedżerze zadań
Na początek warto zajrzeć do autostartu z poziomu Menedżera zadań. To najprostsze miejsce, gdzie widać, co startuje razem z systemem i jaki ma wpływ na czas uruchamiania.
- Nacisnąć Ctrl + Shift + Esc, aby otworzyć Menedżera zadań.
- Jeśli widać tylko prosty widok, kliknąć „Więcej szczegółów”.
- Przejść do zakładki „Uruchamianie”.
- Przejrzeć listę programów i kolumnę „Wpływ na uruchamianie”.
- Dla programów, które nie muszą startować z systemem (np. Spotify, Discord, Steam, Adobe Updater), kliknąć prawym przyciskiem i wybrać „Wyłącz”.
Nie należy wyłączać elementów, co do których nie ma pewności – zwłaszcza, jeśli w nazwie występuje producent sprzętu (Intel, AMD, Realtek, NVIDIA), oprogramowanie antywirusowe lub składnik systemu Windows. Wątpliwe pozycje lepiej szybko sprawdzić w wyszukiwarce.
Wyłączenie kilku ciężkich programów z autostartu daje często większy efekt niż dokupienie RAM-u – system szybciej się uruchamia, a pulpit od razu reaguje na kliknięcia.
Ograniczenie aplikacji w tle w ustawieniach systemu
Drugie miejsce, o którym wiele osób zapomina, to aplikacje UWP (te ze sklepu Microsoft Store) działające w tle. Mogą pobierać dane, wysyłać powiadomienia i niepotrzebnie obciążać system.
- Otworzyć Ustawienia (skrót Win + I).
- Wejść w „Prywatność”, a następnie w sekcję „Aplikacje w tle” (w nowszych wersjach: „Aplikacje w tle” może być przeniesione do „Aplikacje”).
- Wyłączyć działanie w tle dla aplikacji, z których nie korzysta się na co dzień (np. Xbox, News, Pogoda, aplikacje producenta komputera).
Nie trzeba wyłączać wszystkiego. Wystarczy zostawić włączone komunikatory lub aplikacje, z których faktycznie korzysta się w tle, a reszcie ograniczyć dostęp. Efekt to mniejsze zużycie RAM-u i mniej procesów do obsługi przez procesor.
Odchudzenie efektów wizualnych i animacji
Windows 10 lubi błyskotki: przezroczystości, animacje, cienie pod oknami. Na mocnych maszynach nie ma to większego znaczenia, ale na słabszych laptopach system potrafi przez to wyraźnie „czuć w kościach” każde otwarcie okna.
Aby ograniczyć efekty graficzne:
- Nacisnąć Win + R, wpisać sysdm.cpl i zatwierdzić Enterem.
- Przejść do zakładki „Zaawansowane” i w sekcji „Wydajność” kliknąć „Ustawienia…”.
- W oknie „Opcje wydajności” zaznaczyć „Dopasuj dla uzyskania najlepszej wydajności” lub samodzielnie odznaczyć zbędne opcje (np. animacje, cienie, przezroczystość).
- Opcjonalnie ponownie zaznaczyć 2–3 opcje poprawiające czytelność, np. „Wygładzanie krawędzi czcionek ekranowych”.
Po kliknięciu Zastosuj interfejs może wyglądać nieco „ubogo”, ale system wyraźnie lepiej reaguje, zwłaszcza przy otwieraniu i minimalizowaniu okien. To szczególnie zauważalne na starszych laptopach z dyskiem HDD i 4 GB RAM.
Oczyszczenie dysku i porządek w plikach
Gdy na dysku systemowym zaczyna brakować miejsca, Windows 10 zwalnia na każdym kroku. Brak wolnej przestrzeni wpływa na aktualizacje, plik stronicowania i działanie wielu programów.
Wbudowane narzędzia czyszczenia
Na początek warto użyć narzędzi, które są już w systemie. Z reguły nie ma potrzeby instalowania zewnętrznych „czyścicieli rejestru” – często robią więcej szkody niż pożytku.
- Otworzyć Ustawienia → System → Pamięć.
- Włączyć funkcję „Czujnik pamięci”, aby system automatycznie usuwał tymczasowe pliki.
- Kliknąć na dysk systemowy (z reguły C:) i przejrzeć kategorie: „Pliki tymczasowe”, „Aplikacje i gry”, „Dokumenty”.
- Wejść w „Pliki tymczasowe”, zaznaczyć elementy do usunięcia (zwłaszcza „Poprzednie instalacje systemu Windows”, jeśli zajmują dziesiątki GB) i zatwierdzić.
Dodatkowo można użyć klasycznego narzędzia Oczyszczanie dysku:
- W menu Start wpisać „Oczyszczanie dysku” i uruchomić jako administrator.
- Wybrać dysk systemowy, kliknąć „Oczyść pliki systemowe” i ponownie wybrać dysk.
- Zaznaczyć elementy do usunięcia, zwracając uwagę na rozmiary (zwykle bezpieczne są pliki tymczasowe, cache, miniatury).
Po takim sprzątaniu dobrze jest zostawić na partycji systemowej przynajmniej 20–30 GB wolnego miejsca. System „oddycha” wtedy znacznie swobodniej.
Porządek w programach i grach
Druga część porządków to pozbycie się tego, co naprawdę nie jest potrzebne. Wiele programów instaluje się raz „na próbę”, a potem latami tylko zajmuje miejsce i dodaje wpisy autostartowe.
Aby odinstalować zbędne aplikacje:
- Wejść w Ustawienia → Aplikacje → Aplikacje i funkcje.
- Posortować listę według rozmiaru, aby od razu zobaczyć największe „pożeracze” miejsca.
- Przejrzeć programy i gry, których się nie używa, kliknąć i wybrać „Odinstaluj”.
W przypadku dużych gier lub aplikacji można rozważyć przeniesienie ich na inny dysk (jeśli jest) – Windows 10 pozwala w wielu przypadkach zmienić lokalizację instalacji. Im mniej obciążony jest dysk systemowy, tym płynniej działa cały system.
Jeśli system jest zainstalowany na klasycznym HDD, rozważenie wymiany na SSD daje największy możliwy skok wydajności – uruchamianie Windowsa i programów przyspiesza kilkukrotnie.
Optymalizacja dysku i indeksowania wyszukiwania
Dysk to wąskie gardło w większości starszych komputerów. Windows 10 sam dba o pewne rzeczy, ale warto sprawdzić, czy optymalizacja działa poprawnie i czy system nie mieli nieustannie indeksowania na słabym HDD.
Defragmentacja / optymalizacja dysku
Na dyskach SSD nie wykonuje się klasycznej defragmentacji – system zamiast tego przeprowadza optymalizację. Na HDD defragmentacja nadal ma sens, jeśli pliki są mocno pofragmentowane.
- W menu Start wpisać „Defragmentuj i optymalizuj dyski” i uruchomić narzędzie.
- Wybrać dysk systemowy i kliknąć „Analizuj” (dla HDD) lub od razu „Optymalizuj”.
- Sprawdzić, czy harmonogram jest włączony (np. raz w tygodniu) – to zwykle wystarczy.
Jeśli komputer wyłączany jest całkowicie (nie usypiany), harmonogram może nie mieć kiedy zadziałać. Wtedy raz na kilka tygodni warto ręcznie uruchomić optymalizację, szczególnie na dyskach HDD.
Ograniczenie indeksowania na słabych dyskach HDD
Usługa indeksowania przyspiesza wyszukiwanie w systemie, ale na bardzo wolnych dyskach potrafi zużywać sporo zasobów. Zamiast wyłączać ją całkowicie, lepiej zawęzić obszar indeksowania.
- W menu Start wpisać „Opcje indeksowania” i uruchomić.
- Kliknąć „Modyfikuj” i odznaczyć foldery, których nie trzeba przeszukiwać (np. duże archiwa, katalogi z filmami, gry na HDD).
- Zostawić zaznaczone główne foldery użytkownika (Dokumenty, Pulpit) oraz niezbędne lokalizacje systemowe.
Dzięki temu indeksator nie będzie mielił bez końca dużych, rzadko używanych plików, a system odzyska trochę lekkości. Na komputerach z SSD indeksowanie zwykle nie stanowi problemu i warto je zostawić w spokoju.
Ustawienia zasilania a wydajność
W trybie oszczędzania energii Windows potrafi mocno ograniczać moc procesora, co daje wrażenie, że „wszystko się tnie”. Dotyczy to szczególnie laptopów pracujących często na baterii.
Aby sprawdzić plan zasilania:
- Kliknąć prawym przyciskiem myszy ikonę baterii w zasobniku i wybrać „Opcje zasilania” (lub Panel sterowania → Sprzęt i dźwięk → Opcje zasilania).
- Sprawdzić, który plan jest aktywny. Jeśli ustawiony jest plan „Zrównoważony” i komputer wyraźnie się męczy, można włączyć „Wysoka wydajność” (na zasilaczu).
- Na laptopie pracującym na baterii lepiej pozostać przy planie zrównoważonym, ale w zaawansowanych opcjach zasilania zwiększyć minimalny stan procesora (np. z 5% do 20–30%).
W nowszych wersjach Windows 10 suwak wydajności/baterii jest dostępny po kliknięciu ikony baterii – przesunięcie go w stronę „Najlepsza wydajność” na zasilaczu sieciowym daje szybko odczuwalną różnicę.
Aktualizacje, sterowniki i zwykły restart
System, który od miesięcy nie był aktualizowany, często działa mniej stabilnie i wolniej. Z drugiej strony, ciągłe pobieranie i instalowanie aktualizacji w tle też potrafi zamulić komputer. Dobrym nawykiem jest kontrolowanie aktualizacji i regularne restarty.
Aby ogarnąć aktualizacje:
- Wejść w Ustawienia → Aktualizacja i zabezpieczenia → Windows Update.
- Sprawdzić, czy są dostępne aktualizacje i pozwolić na ich zainstalowanie w dogodnym momencie.
- Ustawić Aktywne godziny, aby system nie próbował restartować komputera w środku pracy.
Warto również zadbać o sterowniki, szczególnie do karty graficznej i chipsetu. Z reguły najbezpieczniej pobierać je ze strony producenta sprzętu (np. Dell, Lenovo, ASUS) lub bezpośrednio od NVIDIA/AMD/Intel dla kart graficznych. Nowsze sterowniki często poprawiają wydajność i stabilność.
Zwykły pełny restart raz na kilka dni potrafi rozwiązać zaskakująco dużo problemów z przycięciami i „zamulenie” systemu – uśpienie i hibernacja tego nie zastąpią.
Po przejściu wszystkich opisanych kroków Windows 10 z reguły odzyskuje sporą część dawnej responsywności. Dalsze przyspieszenie to już kwestia sprzętu: dołożenia RAM-u i – przede wszystkim – przeniesienia systemu na dysk SSD. Jednak nawet bez inwestycji finansowych, odpowiednie uporządkowanie autostartu, dysku i ustawień potrafi zrobić bardzo wyraźną różnicę w codziennej pracy.