Spróbuj uporządkować w głowie wszystkie państwa na P – szybko okaże się, że po trzecim–czwartym nazwie zaczyna się robić pod górkę. Dla wielu osób to właśnie litera P sprawia kłopot przy nauce geografii. Ten tekst zbiera w jednym miejscu wszystkie współczesne, powszechnie uznawane kraje na literę P i pokazuje, czym się wyróżniają – od gospodarki, przez język, po ciekawostki. Bez wkuwania definicji, za to z kontekstem, który pomaga zapamiętać. Po lekturze łatwiej ułożyć sobie w głowie mapę świata zaczynającą się od P i bez stresu przejść przez szkolny quiz albo egzamin.
Lista państw na P – komplet i podział na regiony
Według najczęściej stosowanych międzynarodowych list (ONZ, powszechnie uznawane państwa) na literę P zaczyna się 8 krajów:
- Pakistan
- Palau
- Panama
- Papua-Nowa Gwinea
- Paragwaj
- Peru
- Polska
- Portugalia
Dla lepszego ogarnięcia tematu warto od razu pogrupować je regionalnie:
- Europa: Polska, Portugalia
- Azja: Pakistan
- Oceania: Palau, Papua-Nowa Gwinea
- Ameryka Łacińska: Panama, Paragwaj, Peru
W nauce geografii bardzo pomaga powiązanie litery z regionem: P w Europie to Polska i Portugalia, w Azji – Pakistan, w Amerykach – Panama, Paragwaj, Peru, a w Oceanii – Palau i Papua-Nowa Gwinea.
Na marginesie istnieją terytoria i byty polityczne, które czasem pojawiają się na listach, ale nie są powszechnie traktowane jako pełnoprawne państwa: Palestyna (częściowe uznanie międzynarodowe) czy Portoryko (terytorium nieinkorporowane USA). W szkołach zazwyczaj nie są wymagane jako osobne „państwa na P”, ale warto kojarzyć ich status.
Państwa na P w Europie: Polska i Portugalia
Europa ma tylko dwa kraje na P, ale oba świetnie pokazują różnorodność kontynentu – inna historia, inny klimat, inne języki, a przy tym sporo podobieństw w ramach Unii Europejskiej.
Polska – państwo w środku kontynentu
Polska leży w Europie Środkowej, między Niemcami a Białorusią, z dostępem do Morza Bałtyckiego. Jest członkiem UE i NATO, a jej stolica to Warszawa. Językiem urzędowym jest język polski, a walutą złoty, mimo że większość krajów UE używa euro.
Gospodarka Polski zaliczana jest do gospodarek rozwiniętych, z mocnym sektorem przemysłowym (motoryzacja, AGD, chemia) i rosnącym sektorem usług oraz IT. Kraj znany jest też z dużej populacji – ponad 37 milionów mieszkańców, co stawia go w czołówce najludniejszych państw UE.
W kontekście kultury Polska kojarzona jest m.in. z literaturą (Nobel dla Sienkiewicza, Miłosza, Tokarczuk), muzyką (Fryderyk Chopin) czy historią zaborów i II wojny światowej. To dobry przykład, jak kraj o skomplikowanej przeszłości potrafił odbudować swoją pozycję po 1989 roku.
Portugalia – zachodni kraniec Europy
Portugalia zajmuje najbardziej wysuniętą na zachód część Półwyspu Iberyjskiego. Graniczy tylko z jednym państwem – Hiszpanią – i opiera się o Ocean Atlantycki. Stolicą jest Lizbona, a obowiązującą walutą euro.
Język portugalski ma znaczenie wykraczające daleko poza Europę. Jest językiem urzędowym m.in. w Brazylii, Angoli i Mozambiku, co wynika z historii Portugalii jako jednego z głównych mocarstw kolonialnych od XV wieku. Dla uczniów to często pierwszy przykład, jak mały obszarowo kraj europejski mógł mieć globalny wpływ.
Gospodarka współczesnej Portugalii opiera się na usługach (turystyka, finanse), produkcji (m.in. wina, korek, tekstylia) i sektorze morskim. Kraj jest kojarzony z łagodnym klimatem, piłką nożną (Cristiano Ronaldo) i charakterystyczną muzyką fado.
Pakistan – gigant na literę P w Azji
Pakistan to jedno z największych państw Azji, położone między Indiami, Chinami, Afganistanem i Iranem. Liczy ponad 240 milionów mieszkańców, co daje mu miejsce w ścisłej czołówce najludniejszych krajów świata.
Stolicą Pakistanu jest Islamabad, choć największym i najbardziej znanym miastem pozostaje Karaczi. Język urzędowy to urdu i angielski, a religią dominującą – islam. Pakistan powstał w 1947 roku w wyniku podziału Brytyjskich Indii, co do dziś ma wpływ na jego politykę i relacje z Indiami.
Gospodarka kraju ma charakter mieszany: silne rolnictwo (bawełna, ryż, pszenica), rozwijający się przemysł tekstylny i sektor usług. Jednocześnie Pakistan mierzy się z wyzwaniami: dużym przyrostem naturalnym, nierównościami społecznymi i problemami politycznymi.
W odróżnieniu od innych państw na P, Pakistan jest jedynym krajem z bronią jądrową w tej grupie – to ważny element jego pozycji w Azji i na świecie.
Dla osób uczących się geografii Pakistan często stanowi przykład kraju o strategicznym położeniu: między Bliskim Wschodem, Azją Centralną i subkontynentem indyjskim, z dostępem do Morza Arabskiego i ważnymi szlakami transportowymi.
Państwa na P w Oceanii: Palau i Papua-Nowa Gwinea
Oceania to region, w którym pojawiają się dwa rzadziej kojarzone państwa na P. Warto poświęcić im chwilę właśnie dlatego, że często wypadają z głowy w szkolnych zestawieniach.
Palau – małe państwo wyspiarskie
Palau to mikropaństwo na zachodnim Pacyfiku, niedaleko Filipin i Indonezji. Składa się z kilkuset wysp, z czego zamieszkanych jest tylko kilkanaście. Liczba ludności to nieco ponad 18 tysięcy osób – mniej niż wiele polskich miasteczek.
Stolicą Palau jest Ngerulmud, choć najbardziej znanym miastem pozostaje dawną stolica Koror. Językami urzędowymi są palauński i angielski, a walutą – dolar amerykański. Kraj jest w tzw. „wolnym stowarzyszeniu” ze Stanami Zjednoczonymi, co oznacza m.in. bliską współpracę w obronności i wsparcie finansowe.
Gospodarka Palau opiera się głównie na turystyce (nurkowanie, rafy koralowe), rybołówstwie i pomocy zagranicznej. To przykład państwa, które w dużej mierze żyje z atrakcyjności swoich zasobów przyrodniczych.
Papua-Nowa Gwinea – różnorodność języków i kultur
Papua-Nowa Gwinea leży na północ od Australii, obejmując wschodnią część wyspy Nowa Gwinea oraz liczne mniejsze wyspy. Stolicą jest Port Moresby. Pod względem liczby ludności (ponad 9 milionów) to dużo większy kraj niż Palau, ale nadal typowy dla Oceanii – wyspiarski, z trudną infrastrukturą i dużymi odległościami.
Najbardziej wyjątkową cechą Papui-Nowej Gwinei jest jej językowa i kulturowa różnorodność. Na stosunkowo niewielkim obszarze funkcjonuje ponad 800 języków, co czyni ten kraj jednym z najbardziej zróżnicowanych językowo miejsc na świecie.
W Papui-Nowej Gwinei mówi się więcej językami niż w całej Europie razem wziętej – to jeden z klasycznych przykładów w dyskusjach o różnorodności kulturowej.
Gospodarka opiera się głównie na wydobyciu surowców (m.in. złota, miedzi, ropy) oraz rolnictwie, często na poziomie samo-zaopatrzenia. Kraj zmaga się z wyzwaniami rozwojowymi: trudnym terenem, brakiem infrastruktury i zależnością od eksportu surowców.
Państwa na P w Ameryce Łacińskiej
Ameryka Łacińska jest najbardziej „zagęszczonym” regionem, jeśli chodzi o państwa na P. Znajdują się tu trzy kraje: Panama, Paragwaj i Peru, wszystkie hiszpańskojęzyczne, ale zdecydowanie różne pod względem położenia i gospodarki.
Panama – kraj kanału łączącego dwa oceany
Panama leży w Ameryce Środkowej, łącząc Amerykę Północną z Południową. To tutaj znajduje się Kanał Panamski – sztuczna droga wodna łącząca Ocean Atlantycki z Oceanem Spokojnym, jeden z kluczowych szlaków żeglugowych świata.
Stolicą kraju jest Panama (Panama City). Językiem urzędowym jest hiszpański, ale angielski jest szeroko używany w biznesie. Walutą nominalną jest balboa, lecz w praktyce funkcjonuje dolar amerykański.
Gospodarka Panamy opiera się głównie na usługach związanych z kanałem (transport morski, logistyka), finansach i handlu. To przykład państwa, którego rola międzynarodowa jest znacznie większa niż sugerowałaby sama liczba mieszkańców.
Paragwaj – śródlądowe państwo w sercu Ameryki Południowej
Paragwaj nie ma dostępu do morza, leży między Brazylią, Boliwią i Argentyną. Stolicą jest Asunción. Co ciekawe, Paragwaj ma dwa języki urzędowe: hiszpański i guarani, co jest rzadkością w regionie.
Gospodarka kraju oparta jest w dużej mierze na rolnictwie (soja, wołowina) i energetyce wodnej. Paragwaj jest współwłaścicielem ogromnej elektrowni wodnej Itaipú na granicy z Brazylią – jednej z największych na świecie.
W edukacji geograficznej Paragwaj często pojawia się jako przykład „śródlądowego” państwa Ameryki Południowej oraz kraju, gdzie język rdzennej ludności (guarani) ma status równorzędny wobec języka kolonizatorów.
Peru – państwo Andów i dawnego imperium Inków
Peru leży na zachodnim wybrzeżu Ameryki Południowej, nad Oceanem Spokojnym. Stolicą jest Lima. Kraj znany jest z imponującej geografii: wysokie Andy, rozległa dżungla amazońska i pustynne wybrzeże.
Historycznie Peru to centrum Imperium Inków, jednego z największych prekolumbijskich organizmów państwowych w obu Amerykach. Do dziś symbolem tego dziedzictwa jest Machu Picchu, jedna z najbardziej rozpoznawalnych atrakcji turystycznych świata.
Gospodarka Peru to połączenie wydobycia surowców (miedź, srebro, złoto), rolnictwa (kawa, owoce, ryż) i rozwijającej się turystyki. Językiem urzędowym jest hiszpański, ale w wielu regionach status języków oficjalnych mają też ketczua i ajmara.
Wśród państw na P to właśnie Peru najczęściej pojawia się w podręcznikach historii – jako przykład państwa, gdzie współczesne społeczeństwo funkcjonuje na „warstwach” cywilizacji: indiańskiej, kolonialnej i nowoczesnej.
Państwa na P w liczbach i prostych skojarzeniach
Dla uczących się najlepiej działa połączenie krótkich liczb z łatwymi skojarzeniami. Zamiast wkuwania suchych danych, lepiej złapać charakterystyczny „haczyk” dla każdego kraju.
- Polska – ok. 37 mln mieszkańców, UE i NATO, środkowa Europa, język polski.
- Portugalia – ok. 10 mln, zachodni kraniec Europy, język o globalnym zasięgu.
- Pakistan – ponad 240 mln, kraj muzułmański z bronią jądrową w Azji Południowej.
- Palau – ok. 18 tys., mikropaństwo, wyspy, nurkowanie, dolar amerykański.
- Papua-Nowa Gwinea – ok. 9 mln, setki języków, surowce i trudny teren.
- Panama – ok. 4,4 mln, Kanał Panamski, łączy dwa oceany.
- Paragwaj – ok. 7,5 mln, bez dostępu do morza, hiszpański + guarani.
- Peru – ok. 34 mln, Andy, Amazonia, dziedzictwo Inków.
Takie uproszczone „wizytówki” pomagają osadzić każdy kraj w pamięci. Dopiero na tym fundamencie warto dokładać kolejne szczegóły: dokładniejsze dane gospodarcze, historię, system polityczny.
Jak skutecznie zapamiętać państwa na P
Przy literze P wiele osób gubi się nie dlatego, że krajów jest za dużo, ale dlatego, że nie widać w nich porządku. Proste triki potrafią to zmienić.
Najlepiej sprawdza się połączenie kolejności geograficznej z kilkoma mocnymi skojarzeniami:
- Europa: Polska – środek, Portugalia – zachód.
- Azja: Pakistan – ogromna ludność, broń jądrowa.
- Oceania: Palau – maleńkie wyspy, Papua-Nowa Gwinea – wielka wyspa i setki języków.
- Ameryki: Panama – kanał, Paragwaj – bez morza, Peru – Inkowie i Andy.
Dla wizualnych uczniów dobrze działa też szybki szkic „mapy w głowie”: od zachodu Europy (Portugalia), przez środek (Polska), dalej na wschód (Pakistan), schodząc w dół w stronę Oceanii (Palau, Papua-Nowa Gwinea), a na koniec przesuwając się do Ameryk (Panama, Paragwaj, Peru).
Po kilku takich przejściach lista państw na P przestaje być chaotyczna. Zamiast ośmiu losowych nazw pojawia się spójny obraz świata na literę P, który łatwo odtworzyć na sprawdzianie, egzaminie czy w rozmowie.