Ani rozbudowane atlasy, ani długie spisy państw nie są potrzebne, żeby zapamiętać kraje na literę V. Wystarczy poznać cztery konkretne nazwy i kilka prostych skojarzeń, żeby temat „państwa na V” mieć opanowany raz na zawsze.
Takich państw na świecie jest dokładnie cztery: Vanuatu, Watykan, Wenezuela i Wietnam. Mimo że lista jest krótka, każde z nich ma zupełnie inny charakter – od mikroskopijnego miasta-państwa w Europie, przez wyspiarskie państwo na Pacyfiku, po duże kraje w Ameryce Południowej i Azji. Taki zestaw świetnie nadaje się do nauki geografii, powtórek przed sprawdzianem albo po prostu jako uporządkowana dawka wiedzy ogólnej.
Ile jest państw na literę V?
Współcześnie, przy standardowym podziale politycznym świata, wyróżnia się 4 suwerenne państwa, których nazwy zaczynają się na literę V (w wersji międzynarodowej, po angielsku):
- Vanuatu – w języku polskim także „Vanuatu”
- Vatican City – po polsku: Państwo Watykańskie lub „Watykan”
- Venezuela – po polsku: Wenezuela
- Vietnam – po polsku: Wietnam
Warto zwrócić uwagę, że w języku polskim tylko jedno z tych państw faktycznie zaczyna się na literę „V” (Vanuatu). Pozostałe – Watykan, Wenezuela, Wietnam – w polskiej wersji alfabetu podpadają pod literę „W”. Jednak w zadaniach szkolnych czy quizach często liczy się wersja międzynarodowa, stąd zamieszanie.
Państw na literę V jest tylko cztery, ale pojawiają się w nich aż trzy różne kontynenty: Europa, Azja i Ameryka Południowa, plus wyspiarskie państwo na Pacyfiku zaliczane do Oceanii.
Vanuatu – wyspiarskie państwo na Pacyfiku
Vanuatu to niewielkie państwo wyspiarskie położone na południowym Pacyfiku, w regionie Melanezji. Składa się z ponad 80 wysp, z czego część jest zamieszkana, a część pozostaje praktycznie dzika. Stolicą Vanuatu jest Port Vila na wyspie Efate.
Kraj jest znany z tropikalnego klimatu, wulkanów i raf koralowych. To klasyczny przykład małego państwa wyspiarskiego: stosunkowo mała populacja (około 300 tysięcy mieszkańców), ograniczone zasoby naturalne, duża zależność od turystyki i pomocy zagranicznej. Jednocześnie Vanuatu uchodzi za miejsce o niezwykle zróżnicowanej kulturze – funkcjonuje tu wiele lokalnych języków (ponad 100 języków rdzennych), obok języków urzędowych: angielskiego, francuskiego i bislama.
Ciekawostką jest system prawny Vanuatu – miesza on elementy prawa zwyczajowego ludów lokalnych oraz wzorce prawne odziedziczone po administracji kolonialnej (brytyjskiej i francuskiej). W rezultacie powstał unikatowy model współistnienia tradycji i nowoczesnych instytucji państwowych.
Państwo Watykańskie – najmniejsze państwo świata
Państwo Watykańskie (Vatican City State) to zupełnie inna kategoria niż Vanuatu. Położone jest w Europie, na terenie Rzymu we Włoszech, i uznawane za najmniejsze państwo świata pod względem powierzchni. Zajmuje zaledwie ok. 0,44 km², czyli mniej niż wiele osiedli w dużych miastach.
Watykan jako miasto-państwo
Watykan jest klasycznym przykładem miasta-państwa. Całe terytorium to w praktyce kompleks budynków, ogrodów i placów, z dominującą Bazyliką św. Piotra. Funkcjonuje tu własne państwo z pełną suwerennością międzynarodową, mimo mikroskopijnej powierzchni.
Głową państwa jest Papież, który łączy rolę zwierzchnika Kościoła katolickiego i szefa państwa watykańskiego. System polityczny jest formą monarchii elekcyjnej – papieża wybiera się na konklawe, a nie dziedziczy on władzy. To ewenement na tle innych państw, w których zmiana przywódcy odbywa się zwykle w drodze wyborów powszechnych lub dziedziczenia tronu.
Watykan posiada własne:
- prawo – Kodeks Prawa Kanonicznego i regulacje Państwa Watykańskiego
- walutę – euro, na mocy porozumienia z Unią Europejską
- znaczki pocztowe – bardzo cenione przez filatelistów
- numery rejestracyjne – z oznaczeniem „SCV” (Stato della Città del Vaticano)
Licząc stałych mieszkańców, Watykan ma jedynie ok. 800–1000 osób z obywatelstwem. Większość to duchowni, członkowie Gwardii Szwajcarskiej oraz pracownicy instytucji watykańskich.
Watykan jako państwo na literę V jest wyjątkiem językowym: w polskim używa się nazwy „Watykan”, ale w dokumentach międzynarodowych funkcjonuje pełna nazwa angielska „Vatican City State”, zaczynająca się na literę V.
Wenezuela – państwo na V w Ameryce Południowej
Venezuela, czyli po polsku Wenezuela, leży w północnej części Ameryki Południowej, nad Morzem Karaibskim. To duży kraj, zarówno pod względem powierzchni, jak i liczby ludności. Stolicą jest Caracas, a językiem urzędowym – hiszpański.
Geografia i zasoby naturalne
Wenezuela posiada bardzo zróżnicowany krajobraz: wybrzeże karaibskie, rozległe niziny (llanos), góry, a także fragment Gór Gujańskich z charakterystycznymi tepui – płaskimi, stromymi masywami skalnymi. Na jej terytorium znajduje się również Salto Ángel, słynny wysoki wodospad (ponad 900 m), często pojawiający się w filmach i materiałach przyrodniczych.
Kraj dysponuje jednymi z największych na świecie zasobów ropy naftowej. To właśnie ropa przez dziesięciolecia stanowiła fundament gospodarki, wpływając zarówno na rozwój infrastruktury, jak i na problemy ekonomiczne w momentach spadku cen surowców. W praktyce uzależnienie od jednego sektora okazało się ryzykowne i w ostatnich latach Wenezuela boryka się z poważnym kryzysem gospodarczym.
Mimo trudnej sytuacji polityczno-ekonomicznej, kraj ten jest nadal ważnym punktem odniesienia w geografii: pojawia się regularnie na mapach surowców naturalnych, analizach klimatycznych (strefa równikowa i podrównikowa) oraz w kontekście zagadnień społeczno-gospodarczych.
Wietnam – azjatyckie państwo na V
Vietnam, czyli po polsku Wietnam, leży w Azji Południowo-Wschodniej, na Półwyspie Indochińskim. Ma charakterystyczny, wydłużony kształt wzdłuż wybrzeża Morza Południowochińskiego. Stolicą jest Hanoi, a największym miastem – Ho Chi Minh (dawny Sajgon).
Historia i współczesny rozwój
Wietnam często kojarzy się z wojną wietnamską, jednym z najważniejszych konfliktów drugiej połowy XX wieku. Kraj był przez wiele lat miejscem starcia interesów mocarstw, co bardzo spowolniło jego rozwój. Po zjednoczeniu w 1976 r. państwo stopniowo weszło na ścieżkę reform gospodarczych (tzw. doi moi), łącząc elementy gospodarki socjalistycznej z mechanizmami rynkowymi.
Obecnie Wietnam jest często podawany jako przykład dynamicznie rozwijającego się kraju Azji. Produkcja odzieży, elektroniki, rolnictwo (ryż, kawa, owoce tropikalne) oraz sektor usług turystycznych tworzą coraz bardziej różnorodną gospodarkę. Na mapach gospodarczych świata pojawia się jako rosnący eksporter, zwłaszcza w branży technologicznej i tekstylnej.
W kontekście nauki o państwach na literę V, Wietnam jest wygodnym przykładem azjatyckiego kraju z dużą populacją (ponad 90 milionów mieszkańców) i znaczącą pozycją regionalną. To dobry kontrast dla niewielkiego Watykanu czy małego Vanuatu.
Wśród państw na literę V to właśnie Wietnam pojawia się najczęściej w podręcznikach historii i WOS-u – ze względu na wojnę wietnamską oraz współczesne przemiany gospodarcze.
Jak zapamiętać państwa na literę V?
Choć lista jest krótka, w praktyce uczniowie często mylą się przy literze V, bo w polskim nazewnictwie dominuje litera „W”. Dlatego przydają się proste skojarzenia i uporządkowanie informacji.
Proste skojarzenia i podział kontynentalny
Najłatwiej zapamiętać państwa na V, łącząc je z kontynentami oraz krótkim „hasłem przewodnim”:
- Vanuatu – wyspy na Pacyfiku (Oceania/Melanezja)
- Vatican City – najmniejsze państwo świata (Europa, w Rzymie)
- Venezuela – ropa naftowa i Karaiby (Ameryka Południowa)
- Vietnam – wojna i szybki rozwój (Azja Południowo-Wschodnia)
Taki zestaw słów-kluczy pozwala szybko odtworzyć pełne nazwy i umiejscowić każde państwo na mapie. W zadaniach typowo szkolnych wystarczy często sama lista nazw, ale zrozumienie, gdzie leżą i czym się wyróżniają, bardzo ułatwia zapamiętywanie.
Warto też mieć w głowie prosty schemat: spośród tych czterech państw jedno jest wyspiarskie (Vanuatu), jedno jest miastem-państwem (Watykan), a dwa to duże kraje o złożonej historii i gospodarce (Wenezuela, Wietnam).
Państwa na V a różne wersje językowe
W praktyce sporo zamieszania bierze się z różnic między nazewnictwem angielskim a polskim. Warto to jasno uporządkować:
- Vanuatu – ta sama nazwa po angielsku i po polsku, prawdziwe państwo „na V” w polskim alfabecie
- Vatican City – w Polsce mówi się „Państwo Watykańskie” lub „Watykan”, czyli w indeksach polskich ląduje pod „W”, nie pod „V”
- Venezuela – po polsku „Wenezuela”, więc w polskim spisie państw to raczej litera „W”
- Vietnam – po polsku „Wietnam” z „W” na początku
Dlatego przy odpowiedziach na pytania w stylu „wymień państwa na literę V” dobrze jest dopytać, czy chodzi o alfabet polski, czy o międzynarodowe nazwy. W ostrym trzymaniu się polskich form literą V zaczyna się tylko Vanuatu, natomiast w wersji globalnej (bazującej na języku angielskim) lista rozszerza się do czterech omawianych tu państw.
Podsumowanie – krótka lista, dużo różnorodności
Państwa na literę V tworzą zestaw, który łatwo ogarnąć, ale trudno pomylić z czymś innym. Są to:
Vanuatu, Vatican City, Venezuela, Vietnam.
Każde reprezentuje inny typ państwa i inne realia: od mikropaństwa religijnego, przez spokojne wyspy Pacyfiku, aż po duże kraje z burzliwą historią i znaczącą pozycją regionalną. Dzięki temu, nawet przy tak krótkiej liście, można przećwiczyć kilka ważnych pojęć z geografii politycznej: suwerenność, państwo wyspiarskie, miasto-państwo, zależność od surowców czy rozwój gospodarczy w Azji.
Do nauki w praktyce wystarczy zapamiętać cztery nazwy i jedno zdanie: jedno mikropaństwo w Europie, jedno wyspiarskie w Oceanii, jedno naftowe w Ameryce Południowej i jedno dynamiczne w Azji – wszystkie na literę V.