Na pierwszy rzut oka pytanie o państwo na N wydaje się banalne: wystarczy przypomnieć sobie Niemcy i sprawa załatwiona. Po chwili wychodzi jednak, że takich krajów jest więcej, rozrzuconych po kilku kontynentach, z różnymi językami, ustrojami i historiami. Dochodzą do tego pułapki nazewnicze: Niderlandy vs Holandia, czy rzadziej używane w polszczyźnie formy. Poniżej zebrano w jednym miejscu państwa, których polskie nazwy zaczynają się na literę N – z krótką charakterystyką, stolicą i położeniem.
Państwa na N – pełna lista (wg polskich nazw)
W języku polskim litera N otwiera nazwy następujących państw uznawanych na arenie międzynarodowej:
- Namibia – stolica: Windhuk, Afryka Południowa
- Nauru – stolica de facto: Yaren, Mikronezja (Ocean Spokojny)
- Nepal – stolica: Katmandu, Azja Południowa
- Niderlandy – stolica konstytucyjna: Amsterdam, Europa Zachodnia
- Niemcy – stolica: Berlin, Europa Środkowa
- Nikaragua – stolica: Managua, Ameryka Środkowa
- Niger – stolica: Niamey, Afryka Zachodnia
- Nigeria – stolica: Abuja, Afryka Zachodnia
- Norwegia – stolica: Oslo, Europa Północna
- Nowa Zelandia – stolica: Wellington, Oceania
W polskim alfabecie istnieje tylko około dziesięciu nazw państw zaczynających się na literę N, ale obejmują one aż cztery kontynenty: Europę, Afrykę, Azję i Amerykę.
Warto od razu zaznaczyć, że w potocznej mowie nadal funkcjonuje słowo Holandia, jednak w sensie politycznym poprawna nazwa całego państwa to dziś Niderlandy.
Europa: Niderlandy, Niemcy i Norwegia
W Europie trzy państwa na N wyróżniają się zarówno gospodarczo, jak i kulturowo. Leżą stosunkowo blisko Polski, ale każde ma zupełnie inny charakter – od nizinnego kraju depresji po górzystą Skandynawię.
Niemcy – sąsiad z centrum Europy
Niemcy (Republika Federalna Niemiec) to kraj położony w środkowej Europie, graniczący m.in. z Polską, Czechami, Francją i Niderlandami. Stolicą jest Berlin, jedno z najważniejszych miast politycznych i kulturalnych kontynentu.
Niemcy leżą w strefie klimatów umiarkowanych, z łagodniejszym zachodem i bardziej kontynentalnym wschodem. Na północy wychodzą nad Morze Północne i Bałtyckie, a na południu sięgają Alp. Ten rozciągnięty układ wpływa na zróżnicowanie krajobrazów – od równin i terenów rolniczych po wysokie góry i alpejskie jeziora.
Polska nazwa „Niemcy” nie ma nic wspólnego z angielskim „Germany” czy niemieckim „Deutschland”. Stąd częste zdziwienie osób zaczynających przygodę z geografią, gdy okazuje się, że pod różnymi nazwami kryje się to samo państwo.
Niderlandy – kraj depresji i wiatraków
Niderlandy leżą w zachodniej Europie, nad Morzem Północnym, between Belgią a Niemcami. Stolicą konstytucyjną jest Amsterdam, ale siedziba rządu, parlamentu i monarchii znajduje się w Hadze. Taki podział bywa zaskakujący, gdy szuka się odpowiedzi na pytanie „jakie jest miasto stołeczne Niderlandów”.
Kraj znany jest z niezwykłego położenia – znaczną część powierzchni stanowią tereny poniżej poziomu morza, tzw. depresje. System tam, wałów i polderów utrzymuje wodę w ryzach i pozwala na intensywne wykorzystanie gruntów pod rolnictwo oraz zabudowę.
Samo słowo „Holandia” odnosi się poprawnie tylko do dwóch prowincji: Holandii Północnej i Południowej. W oficjalnym i edukacyjnym kontekście warto używać formy Niderlandy, bo jest to aktualna, pełna nazwa państwa.
Norwegia – północna kraina fiordów
Norwegia rozciąga się wzdłuż zachodniego wybrzeża Półwyspu Skandynawskiego, nad Morzem Północnym, Norweskim i Barentsa. Stolicą jest Oslo, położone w południowo-wschodniej części kraju, nad Oslofjordem.
Norwegia słynie z fiordów – głębokich zatok morskich wcinających się daleko w głąb lądu, otoczonych stromymi zboczami. Taki krajobraz jest efektem działalności lodowców w epoce lodowej. Kraj ciągnie się bardzo daleko na północ, aż za koło podbiegunowe, co daje zjawiska takie jak noc polarna i dzień polarny.
Choć Norwegia nie jest w Unii Europejskiej, pozostaje ważnym partnerem gospodarczym regionu, m.in. z powodu zasobów ropy naftowej i gazu na szelfie Morza Północnego.
Afryka: Namibia, Niger i Nigeria
Na mapie Afryki litera N pojawia się często, ale trzy państwa interesują tu szczególnie – każde z innym klimatem i położeniem. Przy nauce geografii łatwo je pomylić, dlatego dobrze zobaczyć, jak się różnią.
Nigeria – gigant Afryki Zachodniej
Nigeria leży w zachodniej Afryce, nad Zatoką Gwinejską, graniczy m.in. z Nigrem, Kamerunem i Beninem. Stolicą jest Abuja, położona bardziej w centrum kraju. Dawniej funkcję stolicy pełniło nadmorskie Lagos, dziś największe miasto i jedno z największych aglomeracji świata.
Nigeria to największy pod względem liczby ludności kraj Afryki – ponad 200 milionów mieszkańców. Tak duża populacja, połączona z bogatymi złożami ropy naftowej, czyni z niej regionalnego giganta politycznego i ekonomicznego.
Kraj leży w strefie klimatów tropikalnych: na południu dominują lasy wilgotne i tereny bagienne delty Nigru, w centrum sawanny, a na północy półpustynne obszary Sahelu. To przekłada się na zróżnicowanie gospodarki – od rolnictwa po przemysł naftowy.
Niger – suchy sąsiad Nigerii
Niger położony jest bardziej na północ, w sercu Sahelu i Sahary. To kraj śródlądowy, bez dostępu do morza, otoczony przez Algierię, Libię, Czad, Nigerię, Benin, Burkinę Faso i Mali. Stolicą jest Niamey, miasto nad rzeką Niger.
Zdecydowana większość terytorium Nigru to obszary pustynne lub półpustynne. Warunki klimatyczne są surowe: wysokie temperatury, małe opady, częste susze. Rolnictwo koncentruje się w dolinach rzek i w południowej części kraju.
Zestawienie Nigerii i Nigru pokazuje, jak dwa państwa o podobnie brzmiących nazwach mogą mieć zupełnie inne warunki naturalne i potencjał gospodarczy, mimo bliskiego sąsiedztwa.
Namibia – między pustynią a Atlantykiem
Namibia leży w południowo-zachodniej Afryce, nad Oceanem Atlantyckim. Graniczy z Angolą, Zambią, Botswaną i Republiką Południowej Afryki. Stolicą jest Windhuk, usytuowany w centralnej części kraju, na wyżynie.
Nazwa państwa pochodzi od pustyni Namib, która ciągnie się wzdłuż zachodniego wybrzeża. To jeden z najsuchszych obszarów na świecie, z charakterystycznymi, czerwonymi wydmami. Na wschodzie z kolei rozciąga się pustynia Kalahari, o nieco łagodniejszych warunkach, z okresowymi opadami.
Namibia jest jednym z najsłabiej zaludnionych państw świata – na kilometr kwadratowy przypada tam średnio tylko kilka osób.
Tak ogromne, słabo zaludnione przestrzenie dają wyjątkowe warunki do obserwacji dzikiej przyrody i nocnego nieba – z minimalnym zanieczyszczeniem świetlnym.
Azja: wysokogórski Nepal
W Azji państwo na N kojarzy się przede wszystkim z Himalajami. I słusznie, bo trudno o lepszy przykład kraju, w którym położenie geograficzne tak mocno determinuje życie mieszkańców.
Nepal – u stóp najwyższych gór świata
Nepal to śródlądowe państwo w Azji Południowej, położone między dwoma gigantami: Indiami i Chinami. Stolicą jest Katmandu, leżące w dolinie otoczonej górami, na wysokości ok. 1300 m n.p.m.
Większość terytorium Nepalu zajmują Himalaje, w tym najwyższy szczyt świata – Mount Everest (8848 m n.p.m., na granicy z Chinami). Na południu znajdują się nizinne tereny Teraju, położone w dolinie Gangesu, o klimacie bardziej tropikalnym.
Tak duże zróżnicowanie wysokości – od kilkuset do prawie dziewięciu tysięcy metrów – powoduje silne zróżnicowanie klimatu i roślinności na niewielkiej szerokości geograficznej. Na krótkim dystansie można przejechać z terenów subtropikalnych do wysokogórskiej strefy wiecznych śniegów.
Nepal, choć niewielki i niezamożny gospodarczo, ma ogromne znaczenie dla turystyki górskiej. Dla wielu osób pierwsze skojarzenie z państwem na N z Azji to właśnie kraj himalajskich ośmiotysięczników.
Oceania: Nauru i Nowa Zelandia
W Oceanii nazwy na N prowadzą w dwa zupełnie różne światy: mikroskopijną wyspę-państwo i rozległy kraj wyspiarski o rozwiniętej gospodarce.
Nowa Zelandia – od wulkanów po lodowce
Nowa Zelandia leży na południowo-zachodnim Pacyfiku, składa się głównie z dwóch dużych wysp: Północnej i Południowej, oraz wielu mniejszych. Stolicą jest Wellington, położony na południowym krańcu Wyspy Północnej. Największe miasto to jednak Auckland.
Położenie Nowej Zelandii na styku płyt tektonicznych sprawia, że kraj charakteryzuje się dużą aktywnością sejsmiczną i wulkaniczną. Na Wyspie Północnej spotyka się liczne gorące źródła, gejzery i czynne wulkany, natomiast Wyspa Południowa słynie z gór (Alpy Południowe) i lodowców schodzących niemal do poziomu lasu deszczowego.
Odległość od wielkich kontynentów sprawiła, że rozwinęła się tam unikalna przyroda – z charakterystycznym ptakiem kiwi i wieloma gatunkami endemicznymi. Z geograficznego punktu widzenia to jedno z najbardziej izolowanych państw świata, ale jednocześnie wysoko rozwinięta gospodarka, silnie powiązana z regionem Pacyfiku.
Nauru – najmniejsze państwo wyspiarskie
Nauru to maleńka wyspa na środkowym Pacyfiku, w regionie Mikronezji. Formalnie nie ma wyznaczonej stolicy w sensie miejskim; funkcję administracyjnego centrum pełni dystrykt Yaren, gdzie znajdują się główne instytucje państwowe.
Powierzchnia Nauru to zaledwie ok. 21 km², co czyni je jednym z najmniejszych państw świata. Wyspa ma kształt pierścienia z nieco wyżej położonym wnętrzem, mocno przekształconym przez wydobycie fosforytów.
Położenie Nauru daleko od szlaków komunikacyjnych i niewielkie zasoby sprawiają, że kraj jest silnie uzależniony od pomocy i współpracy międzynarodowej. To dobry przykład, jak bardzo położenie geograficzne i rozmiar mogą ograniczać możliwości rozwoju państwa.
Ameryka: Nikaragua między dwoma oceanami
Na kontynencie amerykańskim państwem na N jest Nikaragua, kojarzona często z wulkanami i jeziorami. To kraj, w którym odległość między dwoma oceanami da się przejechać w jeden dzień.
Nikaragua leży w Ameryce Środkowej, między Hondurasem na północy a Kostaryką na południu. Od zachodu oblewają ją wody Oceanu Spokojnego, od wschodu – Morza Karaibskiego (część Oceanu Atlantyckiego). Stolicą jest Managua, położona nad jeziorem o tej samej nazwie.
Położenie między dwoma oceanami, na styku płyt tektonicznych, skutkuje aktywnością sejsmiczną i obecnością wielu wulkanów, z których część jest czynna. Wnętrze kraju zajmują wyżyny i góry, a kluczową rolę odgrywają dwa wielkie jeziora: Nikaragua i Managua.
- Położenie: przesmyk między Ameryką Północną a Południową
- Dostęp do wód: Pacyfik i Morze Karaibskie
- Klimat: tropikalny, z wyraźną porą deszczową
Takie warunki sprzyjają rolnictwu (kawa, banany, trzcina cukrowa), ale jednocześnie niosą ryzyko związane z huraganami i trzęsieniami ziemi.
Jak zapamiętać państwa na N – szybkie skojarzenia
Przy nauce geografii dobrze działają proste skojarzenia, łączące nazwę, stolicę i położenie. Nie trzeba pamiętać wszystkiego naraz – wystarczy jeden charakterystyczny punkt zaczepienia dla każdego kraju.
- Niemcy – Berlin, sąsiad Polski w Europie Środkowej
- Niderlandy – Amsterdam, kraj poniżej poziomu morza w Europie Zachodniej
- Norwegia – Oslo, długa Skandynawia z fiordami
- Namibia – Windhuk, pustynia Namib nad Atlantykiem
- Niger – Niamey, suchy Sahel i Sahara w Afryce Zachodniej
- Nigeria – Abuja, najludniejsze państwo Afryki nad Zatoką Gwinejską
- Nepal – Katmandu, Himalaje i Mount Everest
- Nikaragua – Managua, wąski pas lądu między Pacyfikiem a Karaibami
- Nowa Zelandia – Wellington, odległe wyspy na Pacyfiku
- Nauru – Yaren, mikropaństwo na środku oceanu
Taka mapa w głowie wystarczy, by swobodnie poruszać się po pytaniach w stylu „państwo na N”, zarówno w szkolnych testach, jak i w codziennych rozmowach o świecie.